گفتگو با کامران دادخواد، اقتصاددان

پیش‌زمینه توسعه: تنش‌زدایی و آزادسازی

♦ عبدالرضا احمدی | پنجشنبه, ۴م خرداد, ۱۳۹۱

امتیاز بدهید
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.0/5 (1 vote cast)

یکی از بایدهای ضروری در گذار جامعه از حالت بسته به دموکرات و باز تحولات اقتصادی است. به‌طوری‌که نظام‌های اقتصادی بسته‌ای که مجال توزیع فرصت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری را با رانت‌های اقتصادی از عموم مردم گرفته است جای خود را به نظام اقتصادی باز و رقابتی‌ای بدهد که امکان ارج نهادن  به مالکیت خصوصی و توزیع ثروت بر اساس تلاش و  کوشش را داراست. در سایه‌یِ این جایگزینی جامعه امکان مرفه شدن را خواهد یافت و در سایه‌یِ این رفاه اقتصادی توسعه‌یِ فرهنگی و اجتماعی را نیز راحت‌تر پذیرا می‌شود.

آنچه در ادامه می‌خوانید، گفتگویِ چراغِ آزادی با کامران دادخواه، اقتصاددان و استاد دانشگاه نورث ایسترن در بوستون امریکا است در خصوص توسعه نیافتگی ایران و راهکارهای ممکن برایِ توسعه‌‌یِ اقتصادی در کشور.

عواملِ اثرگذار بر میزانِ سهولتِ کسب‌وکار در یک کشور چیست؟ و جایگاهِ ایران از نظرِ سهولتِ کسب‌وکار در میانِ کشورهایِ جهان کجاست؟

بانک جهانی با توجه به معیارهایی مانند سهولت ایجاد یک کار بازرگانی، مجوز ساختمان گرفتن برای راه اندازی یک کسب، میزان سهولت اشتراک برق برای یک محل و بنگاه تجاری، ثبت اموال، دریافت اعتبار از بانک، حمایت دولت  از سرمایه گذاران، جریان و نحوه پرداخت مالیات، نحوه و میزان مبادلاتی که با خارج از یک کشور توسط واحد تجاری انجام می شود، ضمانت اجرایی قراردادها و چگونگی برخورد با ورشکستگیِ یک بنگاه اقتصادی میزان  سهولت کسب و کار را در جهان اندازه گیری می‌نماید که رتبه ایران  از بین ۱۸۳ کشور  رتبه ۱۴۴ را به خود اختصاص داده است.

جایگاهِ ایران ازنظرِ درجه‌یِ آزادیِ اقتصادی چیست؟

آزادی اقتصاد یکی از اصول مهم درشناخت و بررسی توسعه‌یافتگی اقتصاد یک کشور محسوب می‌شود. درجه‌یِ آزادی اقتصاد کشورها بر اساس ۵ شاخص حجم و اندازه دولت، ساختار قانونی امنیت حقوق مالکیت، دسترسی به نقدینگی سالم، آزادی تجارت خارجی و قوانین مالی، بازار کار و تجارت تعیین می‌گردد.

در مورد آزادی اقتصادی کشورها که توسط مؤسسه هریتیج انجام می‌گردد رتبه ایران از ۱۷۹ کشور  رتبه ۱۷۱ است که بسیار رتبه پایینی برای ایران با توجه به امکانات بالقوه اقتصادی‌اش محسوب می شود.

به نظرِ شما عاملی که بیش‌ترین تاثیر را بر رتبه‌یِ پایینِ ایران از نظرِ سهولتِ کسب‌وکار دارد چیست؟ و اولویتِ اصلاحاتِ اقتصادی را در کجا می‌دانید؟

در شرایط اقتصادی امروز ایران نیاز به تغییرات اساسی و بسیاری برای ترمیم و بهبود اقتصادی ایران لازم است. در درجه‌یِ اول ایران می‌بایست در عرصه سیاست خارجیِ خود تغییرات اساسی را ایجاد نماید و با تمام دنیا و از جمله اسرائیل وارد گفتگو شود و نکته‌یِ دیگر اینکه دولت می‌بایست به دخالت خود در اقتصاد پایان دهد تا  بازار آزاد جایگزین بازار دولتی امروز گردد.

نسبتِ توسعه‌نیافتگیِ اقتصادی با بسته بودن و فسادِ نظامِ سیاسی در ایران چگونه است؟

واقعیت این است که رابطه‌یِ مستقیم و نزدیکی بین این عوامل وجود دارد. ایران به عنوان کشوری که پتانسیل فراوانی مانند سرمایه ‌گذاری برای جذب توریست، منابع طبیعی و میزان بالای افرادی که تحصیلات عالی  دارند و موقعیت سوق الجیشی‌اش در منطقه می‌بایست یکی از توسعه‌یافته ترین کشورها در منطقه و جهان باشد که متاسفانه امروز به علت نظام اقتصادی بسته و فساد سیاسی موجود نتوانسته به میزانی که باید به توسعه یافتگی برسد.

چه میزان از مشکلات اقتصادی و نبود رونق اقتصادی به حکومت و چه میزان به فرهنگ سنتی مردم بستگی دارد؟

یکی از معضلات کم‌رونق بودن  و توسعه نیافتگی اقتصادی مربوط به تصمیم‌گیری‌ها دولت و حکومت است مثلا اقدامات بنی صدر و یا بعضا اقداماتی که در دوران میرحسین موسوی رخ داد و یا اقداماتی مانند وارد کردن سپاه در اقتصاد که در دوران هاشمی رفسنجانی انجام شد که از عوامل مهمی هستند  که اقتصاد ایران را به قهقرا رساند. اما نکته دیگر فرهنگ رایجی است که بین مردم و خود ما در قبال اقتصاد وجود دارد که نیاز به تغییر دارد. متاسفانه ما موفقیت و پیروزی اقتصادی و کار و کسب  را ارج نمی‌نهیم، معمولا  در فرهنگ ما فقیر بودن  و ساده‌زیستی ارزشی بیش از آنچه که باید داشته باشد داراست و این نگرش باعث می‌گردد که کمتر به افرادی که موفقیت‌های بزرگ در زمینه‌یِ اقتصادی به‌دست آوردند توجه نماییم. ما در فرهنگ خود متاسفانه برای اقتصاددانان و افرادی که توانسته اند با تلاش به ثروت برسند کمتر توجه قائلیم که نباید اینگونه باشد و مشاهیر اقتصادی ما نیز باید همانند مشاهیر فرهنگی و ادبی و اجتماعی ما قابل احترام قرار گیرند.

پیش‌زمینه‌هایِ خصوصی‌سازیِ سالم چیست؟ و چه نمونه‌هایِ موفق و ناموفقی از تجربه‌یِ گذار از اقتصادِ بسته به اقتصادِ باز می‌شناسید؟

در بسیاری از کشورها تجربیاتی ازگذار کشورها از اقتصاد بسته به باز موجود است. به طور مثال کشور آلمان نمونه‌ای موفق از این گذار است که  بعد از شکست در جنگ جهانی دوم ،اقتصادش در زمان وزارت اقتصاد آقای لودویک ارهاد از اقتصاد بسته به اقتصادی باز گذار کرد و نمونه ناموفق این گذار را می توان در روسیه دید که با اشتباهاتی  که رخ داد یک الیگارشی در نظام روسیه بوجود آمد به‌طوری‌که آقای پوتین دوباره روسیه را به دوران استالینی‌اش، البته نه در آن ابعاد، هدایت نمود. در مورد پیش‌زمینه های لازم برای خصوصی‌سازی سالم دولت باید مالکیت خصوصی را تضمین نماید تا با ارزش گذاشتن به مالکیت خصوصی از طریق بازار امکان ورود سرمایه و سرمایه گذاری فراهم گردد نه مانند امروز که سپاه مجال فعالیت برایِ هیچ نهاد خصوصی نمی‌گذارد.

از میانِ نظام‌هایِ حقوقیِ انگلوساکسون، آلمانی، و فرانسوی، کدام بیش‌تر الهام‌بخشِ طراحیِ قانونِ تجارت ما بوده است؟ و از میانِ این سه نظامِ حقوقی، کدام ملازمه‌یِ بیشتری با توسعه‌یِ اقتصادی دارد؟

در طراحی قانون تجارت بیشتر قوانین ما از سیستم فرانسوی تقلید شده است، هرچند  این قوانین  فی‌نفسه تجارت را دچار مشکل نخواهد نمود و به نظرم آنچه زمینه‌‌یِ مشکلات در تجارت امروز ایران است اول ارج ننهادن به مالکیت خصوصی و دوم ملی کردن‌هایِ بی‌ملاحظه و بدون بررسی است که در زمان بنی صدر رخ داد و تجارت ما را دچار مشکل نموده است.

در مورد مسائل حقوقی هم به نظرم می‌توان از سیستم آنگلوساکسونی که امروز در کشورهای حقوقی آنگلوساکسون نظیر آمریکا، انگلستان، نیوزلند، استرالیا، آفریقای جنوبی، پاکستان، مالزی، کانادا، هند و تمام سواحل شرقی آفریقا کاربرد دارد، استفاده نمود.

پیش‌زمینه‌هایِ پیوستنِ موفق به سازمانِ جهانیِ تجارت چیست؟

برای پیوستن موفق باید یک سری اقدامات مانند  آزاد سازی اقتصاد ایران فراهم شود و همچنین ایجاد این امکان که شرکت‌هایِ داخلی توان وارادات کالا را داشته باشند و نرزخ ارز با قیمت حقیقی آن در بازار عرضه گردد.

به‌طور نمونه چین ارزش دلار را نسبت به یوان بالا نگاه می دارد و ایران نیز با دلارهای نفتی قیمت دلار را پایین نگاه داشته در نتیجه قیمت ریال نسبت به یوان بسیار پایین‌تر از ارزش واقعی است و این در بازار امکان رقابت ایران با کالای چین را از بین می برد.

آیا انتظار دارید که توسعه‌یِ اقتصادیِ ایران نیز همانِ مسیرِ توسعه‌یِ صادرات-محور را در آسیایی شرقی طی کند، یا به نظرتان این مسیر می‌تواند متفاوت باشد؟ 

این که ما معتقد باشیم از الگویِ کره یا چین باید توسعه ایران اتفاق بیافتد برداشت اشتباهی است، چون هر منطقه در جهان ویژگی‌های تجارتی و اقتصادی خود را دارست. به همین خاطر با رهاسازی اقتصادی در ایران و عدم تقابل با دنیا می‌توان از فرصت‌های توریسم و یا مرکز تجارتی و مالی بودن در خاورمیانه بهره برد تا راه توسعه اقتصادی ایران را فراهم و ایجاد نماید.

پیش‌زمینه توسعه: تنش‌زدایی و آزادسازی, ۵٫۰ out of 5 based on 1 rating

نظرات شما

 
  1. shahin says:

    آقا جون مادرتون فقط متحد شوید بس کنید این مباحث تئوریک را ایران از دست رفتتتتتتتتتتتت

نظر شما چیست؟