مجید محمدی

کمک‌های خارجی دولتی: چگونه، در چه مواردی و به چه کسانی؟

♦ مجید محمدی | سه شنبه, ۱۰م اردیبهشت, ۱۳۹۲

امتیاز بدهید
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/5 (0 votes cast)

مجید محمدیدولت‌هایی که می‌خواهند حوزه‌ی نفوذ خود را بسط دهند (که در اصل آن مشکلی وجود ندارد، مشکل در چگونگی بسط و حوزه‌های بسط است) غیر از موارد اضطراری مثل زلزله، سیل، و سونامی، سالانه بودجه‌هایی را برای کمک‌های خارجی در نظر می‌گیرند. در مورد چگونگی اختصاص این بودجه‌ها، موارد مورد نیاز و چگونگی خرج آنها بحث‌هایی جدی در میان قانونگذاران، کارشناسان و محققان توسعه، فعالان مدنی و اجتماعی، دولت‌ها و تحلیلگران سیاسی در ایالات متحده و دیگر نقاط دنیا وجود دارد.

البته اعضای دو حزب جمهوریخواه و دمکرات، فعالان اجتماعی و حقوق بشر و نیز تحلیلگران رسانه‌ها در ایالات متحده در باب کمک خارجی از سوی شرکت‌ها و نهادهای مدنی اتفاق نظر دارند. اختلاف میان آنها عمدتا به تخصیص بودجه از سوی دولت فدرال باز می‌گردد. آزادی‌گرایان (لیبرتارین‌ها) معمولا با کمک‌های خارجی از منابع عمومی مخالف هستند.

بودجه‌های اختصاص یافته از سوی دولت مرکزی که در ایالات متحده شفاف (و در کشورهای استبدادی غیرشفاف) است موافقان و مخالفانی دارد. دلایل هر طرف چیست؟

 

دلایل مخالفان با کمک‌‌های خارجی دولتی

۱- این بودجه‌ها عمدتا صرف مصارف نظامی می‌شوند که هیچ نقشی در توسعه‌ی انسانی و کاهش رنج انسان‌ها ندارند بلکه نقش مخرب ایفا می‌کنند. به عنوان مثال بخش عمده‌ی کمک‌های خارجی ایالات متحده به مصر و اسرائیل کمک‌های نظامی است و نه کمک به توسعه‌ی انسانی و زیرساخت‌های این دو کشور. بخش عمده‌ی کمک‌های خارجی جمهوری اسلامی نیز (به حزب الله لبنان، دولت بشار اسد و حماس) به مصارف نظامی می‌رسد. افکار عمومی بالاخص در شرایطی که فشار و بحران اقتصادی (رکود، تورم و بیکاری) افزایش می‌یابد با این گونه کمک‌ها مخالف است.

۲- این بودجه‌ها که اکثرا از سوی کشورهای ثروتمندتر به کشورهای فقیرتر اعطا می‌شوند معمولا از جیب فقرای کشورهای ثروتمند به جیب ثروتمندان کشورهای فقیر سرازیر می‌شوند. بهتر است به جای این کار کمک داوطلبانه‌ی ثروتمندان کشورهای ثروتمند به فقرای کشورهای فقیر را از طریق ایجاد شغل و بسط بهداشت تشویق کنیم. دولت‌ها در ارسال کمک به دنبال حامی در کشور مورد کمک می‌گردند و این حامیان را بیشتر در اقشار بالای متوسط پیدا می‌کنند.

۳- بخش قابل توجهی از این بودجه‌ها در بخش اداری تلف می‌شوند یا صرف قراردادهایی می‌شوند که شرکت‌ها و موسسات نزدیک به دولت‌ها از آنها بهره‌مند می‌شوند. دولت‌ها برای تخصیص و ارسال و هزینه کردن این کمک‌ها سازمان‌هایی تاسیس و افرادی را استخدام می‌کنند که این امر بخشی از بودجه را مصرف می‌کند. همچنین در این حوزه هم لابی‌گرانی وجود دارند که بودجه‌ها را به سمت خدمات مورد نظر خود (و نه ضرورتا نیازها) سوق می‌دهند.

۴- کمک‌های خارجی با ایده‌ی دولت کوچک و کاهش مالیات‌ها در کشورهای کمک کننده در تعارض است. دولت‌ها برای اعطای کمک‌های خارجی باید حیطه‌ی عمل خود را گسترش دهند که این محدودکننده‌ی آزادی‌های مالیات‌دهندگان است. مالیات‌دهندگانی قدرتمندتر که خود در مورد صرف منابع خود تصمیم می‌گیرند با اتلاف کمتر به جامعه‌ی انسانی خدمت خواهند کرد.

۵- برخی دولت‌های کمک‌کننده مستقیما یا از طریق نهادهای بین‌المللی (مثل بانک جهانی یا صندوق بین‌المللی پول) سیاست‌هایی را بر طرف دریافت کننده‌ی کمک (به صورت وام یا کمک بلاعوض) تحمیل می‌کنند. این بر خلاف اراده‌ی آزاد دولت‌ها و مردمی است که این دولت‌ها آنها را نمایندگی می‌کنند (اگر بکنند). صلاح یک ملت یا منطقه یا شهر و روستا را خود آن مردم بهتر می‌دانند تا موسسات بین المللی.

۶- توزیع کننده‌ی کمک‌های خارجی عمدتا سیاستمداران محلی هستند. این سیاستمداران معمولا از کمک‌های خارجی به صورت یک رانت برای خرید رای یا موافقت بخش‌هایی از جامعه یا پرداخت به هواداران خود استفاده می‌کنند. این کمک‌ها می‌تواند موجب فساد در کشورهای کمک گیرنده شود. بخش عمده‌ی کشورهای دریافت کننده‌ی کمک نظام‌های دمکراتیک ندارند و کمک‌ها عمدتا در اختیار دولت‌های استبدادی قرار می‌گیرد.

کمک خارجی

دلایل موافقان باکمک های خارجی دولتی
۱- دیگردوستی و دغدغه‌های انسانی را نمی‌توان به خاطر دغدغه‌هایی مثل دولت کوچک یا کاهش مالیات‌ها کنار گذاشت. کشورهای ثروتمند نمی‌توانند در برابر فقر و بیماری و دیگر مشکلات جامعه‌ی انسانی بی‌تفاوت بمانند. بخش خصوصی برای این گونه کمک‌ها کافی نیست و نمی‌توان آنها را به شرایط اضطراری محدود کرد. همچنین کمک‌های خارجی درصد بسیار کوچکی از بودجه‌ی دولت فدرال در ایالات متحده یا دیگر دول توسعه یافته را به خود اختصاص می‌دهد.

۲- در دنیای پیوسته‌ی امروز فقر و فلاکت گوشه‌ای از دنیا به صورت سیل مهاجران یا تروریسم یا بیماری‌های مسری به جوامع دیگر سرایت می‌کند. جوامع برخوردار نمی توانند از سر ریز مشکلات دیگر جوامع مصون بمانند. همچنین جوامع از رفاه و امنیت و سعادت یکدیگر بهره می‌برند. وقتی دیگر ملت‌ها مرفه باشند خریدار خدمات و کالاهای کشورهای توسعه یافته تر خواهند شد.

۳- کمک‌های خارجی دولتی توانسته در حوزه‌ی بهداشت و آموزش در بسیاری از کشورها موثر واقع شود. بسیاری از بیماری‌ها در کشورهای فقیر با کمک‌های خارجی از جمله کمک دیگر دولت‌ها کاهش یافته یا ریشه کن شده‌اند. علاوه بر آن، کمک‌های خارجی به توسعه‌ی کشورها پس از جنگ و نیز بسط دمکراسی یاری رسانده‌اند. بر اساس طرح مارشال (حمایت شده از سوی دولت ایالات متحده) بود که کشورهای اروپایی پس از جنگ توانستند بر روی پای خود بایستند و توسعه پیدا کنند. برخی کمک‌های خارجی به مخالفان دولت‌های دیکتاتوری توانسته به سرنگونی آنها یا حداقل قدرت گرفتن مخالفان یاری برساند.

۴- مشکلات مربوط به عدم کارایی، رانت، فساد و تخصیص نابجا را می‌توان با حذف واسطه‌ها (مثل دولت دریافت کننده)، بهینه سازی پروژه‌ها، تمرکز بر زیرساخت‌ها، کار با غیر انتفاعی‌ها، تمرکمز بر نهادسازی به جای حل مشکلات روزمره، سرمایه گذاری در پروژه‌‌های اشتغالزا، نظارت و ارزیابی و شفافیت هرچه بیشتر فرایند کمک از آغاز تا پایان تا حد زیادی بر طرف کرد.

۵- کمک‌های خارجی اگر از مجرای نهادهای مدنی در کشورهای کمک کننده و کمک گیرنده انجام شود هیچ نقشی در بزرگ کردن دولت نخواهند داشت. مشکل اخذ مالیات در کشورهای دمکراتیک با انتخابات قابل حل است چون مردم می‌توانند به دولتی که کمک خارجی تخصیص می‌دهد رای ندهند. اما این مشکل در کشورهای استبدادی‌ای که کمک خارجی دولتی دارند (مثل ایران) از طریق انتخابات قابل حل نیست.

***

کمک خارجی بر خلاف ادعاهای بخشی از محافظه کاران هیچ ارتباط مستقیمی با گرایش سیاسی دولت ندارد چون تنها لیبرال‌ها یا محافظه کاران از این امر دفاع نمی‌کنند. دولت‌های محافظه کار و لیبرال، سوسیالیست و غیرسوسیالیست در سراسر جهان به کمک خارجی اقدام کرده‌اند. اختلاف‌ها به سیاست‌های دول کمک‌کننده و کمک‌گیرنده باز می‌گردد. همچنین امکان حذف کمک‌های خارجی دولتی وجود ندارد، چون امکان حذف اعمال نفوذ وجود ندارد. اما می‌توان کمک‌های خارجی را بهینه و کارا تر کرد و از فساد و پنهانکاری و اتلاف در آن کاست.

توضیح چراغِ آزادی: مطالبی که تحتِ عنوانِ دیدگاه منتشر می شود الزاماً بازگوکننده نظرات چراغِ آزادی نیست.


کلیدواژه ها

نظرات شما

 
  1. غربگرا says:

    اگر اشتباه نکرده باشم هابرماس هم در بحث مربوط به شهروند جهانی خود از جمله موافقان دخالتِ به زعم و تعبیر خودش، دنیای مدرن و آزاد با تمام امکانات و توانش در مناطق توسعه نیافته و کمک به گروه های تجدد خواه در آن مناطق برای رهایی از شر و آزار قدرتمندان ضد آزادی و مدرنیته است. شبیه همان استدلال شماره ۱ موافقان که در این نوشته آمده است.

نظر شما چیست؟