آیا بازار اخلاق را تباه می کند؟

در مجموع نه

♦ تایلر کُوئِن | دوشنبه, ۲۵م بهمن, ۱۳۸۹

امتیاز بدهید
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/5 (0 votes cast)

در حوزه اخلاق، بازار آزاد همچون یک تقویت‌کننده عمل می‌کند. بازار آزاد با افزودن بر ثروت ما و امکانات ما موجب می‌شود که تمایلات ما هر چه که باشد، بیشتر و قوی‌تر خود را آشکار کند. معمولاً نتیجه در مجموع مطلوب است. اکثر مردم برای خود و خانواده و دوستان‌شان زندگی‌ خوبی می‌خواهند، و این تمایلات بخشی از یک شخصیت اخلاقی‌ را شکل می‌دهد. بازار‌ها ، دستیابی به اهداف انسان‌ها را برای آن‌ها در هر سطحی از جامعه آسان‌تر می‌کنند.
برخی‌ از دیگر ویژگی‌‌های بازار آزاد همچنین وجوه مثبتی در شخصیت ما را تقویت و وجوه منفی‌ از آن را تضعیف می‌کند. برای مثل، افرادی که در همکاری کردن با دیگران موفق‌تر هستند، پول بیش‌تری در بازار به دست می‌آورند. برای این افراد، کار کردن با کارمندان‌شان، و مشتریان‌شان، و ارتباط بر قرار کردن با صاحبان سرمایه برای توجیه طرح‌های تجاری‌شان آسان‌تر است. هر اندازه که همکاری ما بیشتر پاداش بگیرد، بیشتر اخلاق همکاری را در خود رشد می‌دهیم.
از منظری شخصی‌ تر، می‌توان گفت که بازار آزاد همچنین به مردم اجازه می‌دهد تا نیات نیک‌ خود را محقق کنند. بازار به مردم امکان می‌دهد که آنها خدمات فوق‌العاده‌ای را به انسان‌های پس از خود ارائه دهند: از طریق تولید دارو‌های جدید، توسعه ابزار‌های صرفه‌جویی‌کننده در نیروی کار، یا یافتن راه‌های ارزان‌تر و کارامدتر برای تولید غذا. بخت ثروتمند شدن انگیزه‌ای برای چنان افراد خلاقی هست، و جاه‌طلبی هم نقشی‌ در آن دارد. اما ما نباید این عوامل را با خصوصیات بد در شخصیت انسان یکی‌ بدانیم. بازار این امکان را برای ما به وجود می‌آورد تا تمنای خود برای ثروتمند شدن و کسب وجاهت اجتماعی را برای مقاصد بشردوستانه خود به خدمت بگیریم. بازار ما را تشویق می‌کند تا برای کار خوب کردن باید خوب کار کرد. و بازار ابزار لازم را هم برای اهدا کردن ثروت و نیروی کار برای مقاصد بشردوستانه را هم فراهم می‌کند.
از منظری‌ بین‌المللی، جذابیت‌های اخلاقی‌ بازار‌ها روشن و آشکار است. مهاجرت را در نظر بیاورید. در همه جای دنیا، مردم مایل اند که از جوامعی که بازار حاکم نیست به جوامعی مهاجرت کنند که بازار حاکم است. به علاوه مردم مایل اند به جوامعی مهاجرت کنند که کیفیت زندگی‌ بالاتر است، و به خصوص مایل اند از نظام‌هایی‌ که به لحاظ اخلاقی‌ رو به فساد اند فرار کنند. هر سال، سازمان شفافیت بین‌الملل شاخصی را منتشر می‌کند که کشور‌ها را با اساس فساد محیط کسب‌وکار رتبه‌بندی می‌کند. فاسد‌ترین کشور‌ها در فهرست سال گذشته، عراق، میانمار و سومالی بودند. کشور‌هایی که کمترین فساد را داشتند عبارت بودند از دانمارک، فنلاند، نیو زیلند، که همگی‌ اقتصاد‌های بازار‌بنیاد پویایی دارند.
آیا این به این معنا است که بازار‌ها علت پائین بودن فساد هستند؟ نه، اما آشکار است که قدرت‌گیری بازار و افول فساد هر دو بخشی از یک روند سازگار پیشرفت هستند. یکی‌ از مهم‌ترین کارکرد‌های بازار به وجود آوردن اجماعی بین انتظارات اخلاقی‌ است: این که توافقات الزام‌آور هستند، این که در معاملات باید صداقت رعایت شود، این که فعالان اقتصادی در مقابل عمل نکردن به وعده‌هایشان مسئول اند. همه این مفاهیم پیامد‌های مثبت اجتماعی‌ای فراتر از حوزه‌ تجارت دارد، و هر کس که ناظر عملکرد بازار‌های مدرن بوده است می‌تواند این را تایید کند.
اما همه بازارها “آزاد” نیستند؛ به این معنا که قوانین الزام‌آوری داشته باشند که به خوبی‌ جلوی تعرض و تقلب را بگیرد. بازارهای آزاد نیازمند درجه‌ای از اعتماد و درک مشترک فرهنگی‌ از قوانین بازار هستند. بازارهای “فاسد”، این اسمی است که من گذشته ام، این شرط لازم بازار “آزاد” را ندارند. بازارهای “فاسد” به مافیا و متقلبان اجازه میدهند، که کسب‌وکار زورگویانه و متقلبانه خود را داشته باشند.
ما نباید خود را با این اندیشه بفریبیم که پیگیری منفعت شخصی‌ حتماً منجر به کنشی شریف می‌شود. تلاش برای ارتقای اهداف خانواده و دوستان و اجتماع وجه مثبت اخلاقی‌ای دارد، اما ممکن است همراه باشد با رشک، آز، خودفریبی، و بسیاری دیگر از نواقص وجود انسان. بازار با گستراندن دامنه‌یِ همه گونه فعالیت اجتماعی، دامنه‌یِ ظهور و بروز این ویژگی‌‌های خبیث انسانی را هم می‌گستراند.
در مقام ناظران زندگی اقتصادی، بسیاری از ما (به خصوص اگر، روزنامه‌نگار یا دانشگاهی باشیم) بیشتر نگاهمان بر این وجوه منفی‌ جلب می‌شود. اما لازم است که نگاه وسیع‌تری بیندازیم. در میان این عصر طولانی‌ رشد اقتصادی که ما در آن هستیم، آشکار است که نکات مثبت بازار بر نکات منفی‌اش می‌چربد. این نتیجه‌گیری نه تنها بر اساس مشاهده اثر مفید بازار بر رشد ثروت قابل حصول است، بلکه بر اساس قضاوت اخلاقی‌ نیز بازار آزاد منجر به پیشرفت عظیمی‌ شده است.
تیلر کوئن استاد اقتصاد دانشگاه جورج میسن و مدیر مرکز تحقیقاتی‌ مرکاتوس در این دانشگاه است. آخرین کتاب او “اقتصاددان درون خود را کشف کنید” نام دارد، و www.marginalrevolution.com نیز بلاگ شخصی‌ اوست.


نظرات شما

 

نظر شما چیست؟